PAN TADEUSZ

Epopeja narodowa – wywodzi się z antyku, pisana wierszem, długa, przedstawia zbiorowość w momencie przełomowym, charakter epicki, rozpoczynający się inwokacją – rozbudowana apostrofa.

„ Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie, historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem”  - tak brzmi pełny tytuł książki !

Zajazd – najazd Gerwazego na Sopliców

O czym jest utwór?

·         Narodowa historia

·         Zachowania szlachty

·         Tradycja

·         Poświęcenie dla ojczyzny

·         Spór o zamek

·         Wątek miłosny Tadeusza i Zosi

·         Wartościach Polaków

Czas i miejsce akcji

Czas: akcja rozpoczyna się latem 1811 roku i trwa pięć dni, kończy się w 1812 roku i trwa jeden dzień

Miejsce: Litwa, dworek w Soplicowie, zaścianek Dobrzyn

Podział:

Arystokracja – Horeszkowie

Średniozamożna szlachta – Soplicowie

Szlachta zaściankowa – Dobrzyńscy

Bohaterowie:

·         Jacek Soplica ( ksiądz Robak) – był popularny w szlachcie średniozamożnej, chciał ożenić się z córką Stolnika, ale ten odmówił mu poprzez czarną polewkę, żeni się z inną kobietą i jest z nią nieszczęśliwy. Ma z nią syna Tadeusza. Po śmierci swojej żony zabija stolnika Horeszko. Od tej pory postrzegany jest jako zdrajca i postanawia wstąpić do klasztoru. Poniża się po dokonaniu zbrodni i chce odkupić swoje winy. Podejmuje się działalności emisariusza. Przenosi wiadomości i rozkazy od wodzów, jest więziony w zaborach. Stara się budzić świadomość narodową. Umiera w wyniku ran po osłonieniu swoim ciałem hrabiego Horeszki. Jest nowym typem bohatera romantycznego.

·         Tadeusz Soplica – syn Jacka Soplicy, bratanek sędziego, miał odziedziczyć Soplicowo. Kiedy wraca z Wilna poznaje Telimenę i przeżywa pierwsze miłosne perypetie. Nie ma doświadczenia z kobietami i nie wie jak obyć się w ich towarzystwie. Jest młody, przystojny, wysoki i nieśmiały. Przygotowuje się do walki. Kiedy poznaje Zosię zakochuje się w niej. Młodzi zaręczają się.

·         Zosia Horeszkówna – córka zmarłej na Syberii Ewy Horeszkówny, ma 14 lat, wychowywana jest przez Telimenę, skromna, uległa, żywiołowa i nieśmiała, silnie związana z wsią, nie jest rządna władzy

·         Telimena – daleka krewna Sopliców, opiekunka Zosi, zakochuje się w Tadeuszu. Jej postać jest tajemnicza. W książce stan cywilny Telimeny nie jest określony. Kilka lat spędziła w Petersburgu. Jest atrakcyjna, zadbana i elegancka. Fascynuje ją moda francuska. Kobieta wykształcona i inteligentna.

·         Sędzia Soplica – właściciel Soplicowa, brat Jacka Soplicy. Jest człowiekiem gościnnym i ceni sobie tradycję. Dba o swoje gospodarstwo. Często poucza innych.

·         Wojski – krewny i przyjaciel sędziego, jest jego zastępcą. Organizator polowań. Człowiek spontaniczny, otwarty i gościnny

·         Woźny Protazy – sługa Sędziego Soplicy

·         Stolnik Horeszko – ojciec Ewy, zabity przez Jacka Soplicę

·         Klucznik Gerwazy – sługa Horeszków, nienawidził Sopliców. Jest porywczy, gniewny, mściwy i uparty.

·         Podkomorzy – przyjaciel Sędziego. Miał rozsądzić spór. Ostatni co tak dobrze poloneza tańczył. Jest tradycjonalistą, zafascynowany polskością.

·         Rejent – znajomy Sędziego, zaręczył się z Telimeną. Jest myśliwym i właścicielem psa Kusego. Spiera się z Asesorem. Wstydzi się swojego ubioru. Podporządkował się kobiecie.

·         Jankiel – Żyd i karczmarz, patriota związany z Polską

·         Hrabia Horeszko – ostatni z Horeszków, zafascynowany modą Angielską, arystokrata. Odbierany przez innych jako dziwak. Jest wykształcony i lubi miasto.

·         Maciej Dobrzyński – stary szlachcic, przedstawiciel szlachty zaściankowej, cieszy się dużym szacunkiem

Plan wydarzeń ( nieszczegółowy) :

1.      Powrót Tadeusza z Wilna do Soplicowa.

2.      Kolacja w zamku, który jest tematem sporów i wynikiem procesu.

3.      Udanie się na wypoczynek i wspomnienia Protazego.

4.      Spotkanie Hrabi Horeszko i Protazego.

5.      Śniadanie w Soplicowie.

6.      Wyprawa na grzyby.

7.      Spotkanie Zosi i Hrabi w ogrodzie.

8.      Grzybobranie.

9.      Rozmowa Telimeny i Sędziego o przyszłości Zosi i Tadeusza.

10.   Rozmowa Telimeny, Tadeusza i Hrabi o sztuce i przyrodzie.

11.  Przygotowania do polowania na niedźwiedzia.

12.  Wyruszenie na łowy z samego rana.

13.  Tadeusz i Hrabia w niebezpieczeństwie podczas polowania i uratowanie ich przez Robaka.

14.  Koncert Wojskiego.

15.  Przedstawienie Zosi w towarzystwie.

16.  Kłótnia Telimeny i Tadeusza.

17.  Pomysł Gerwazego na zajazd na Soplicowo.

18.  Nowina ks. Robaka o zbliżającej się wojnie.

19.  Próba samobójcza Tadeusza i aresztowanie go przez Hrabiego.

20.  Napad na Soplicowo i wielka uczta.

21.  Przybycie Robaka i uwolnienie Dobrzyńskich

22.  Walka przeciwko Rosjanom.

23.  Jacek Soplica ranny w bitwie wyznaje swoje winy na łożu śmierci. Przebaczenie Gerwazego.

24.   W 1812 odbywają się zaręczyny Zosi i Tadeusza.

25.  Uwłaszczenie przez Zosię i Tadeusza chłopów.

26.  Koncert Jankiela.

27.  Odtańczenie poloneza.

Wątki:

a)      Wątek główny – dzieje Jacka Soplicy

b)      Wątek miłosny – Zosia i Tadeusz

c)      Wątek sporu o zamek -  między Sędzią a Hrabią Horeszko

d)     Wątek Kusego i Sokoła – kłótnie Asesora z Rejentem czyj chart jest bardziej sprawny